АДАМ ЖӘНЕ АЗАМАТ ҚҰҚЫҚТАРЫ МЕН БОСТАНДЫҚТАРЫ
Адам және азамат құқықтары мен бостандықтары — Қазақстан Республикасы Конституциясының ең маңызды бағыттарының бірі. Өйткені әрбір адамның өмірі, қадір-қасиеті, еркіндігі мен қауіпсіздігі — мемлекеттің басты құндылықтары.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-бабында адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары мемлекеттің ең қымбат қазынасы екені көрсетілген.
Адамның негізгі құқықтары мен бостандықтары
1. Өмір сүру құқығы
Әрбір адам өмір сүруге құқылы. Адамның өмірін, денсаулығын және қауіпсіздігін қорғау — мемлекеттің маңызды міндеттерінің бірі. Әр адамның өмірі бағалы және оны құрметтеу қажет.
2. Білім алу құқығы
Әрбір азамат білім алуға құқылы. Білім адамның ой-өрісін кеңейтіп, болашақ мамандығын таңдауына және қоғамға пайда келтіруіне мүмкіндік береді. Қазақстанда орта білім алу міндетті, ал мемлекеттік оқу орындарында орта білім тегін беріледі.
3. Еңбек ету құқығы
Әрбір адам өз қабілеті мен қалауына сәйкес мамандық таңдауға және еңбек етуге құқылы. Еңбек ету құқығы адамның өз еңбегі арқылы табыс табуына, отбасын асырауына және қоғамның дамуына үлес қосуына жол ашады. Мәжбүрлі еңбекке заңда көзделген ерекше жағдайлардан басқа кезде жол берілмейді.
4. Сөз және пікір білдіру бостандығы
Әрбір адам өз ойын еркін айтуға, пікір білдіруге және ақпарат алуға құқылы. Бұл құқық қоғамдағы ашықтықты, өзара түсіністікті және әділдікті нығайтады. Дегенмен сөз бостандығы басқа адамның ар-намысы мен құқықтарын құрметтеумен қатар жүруі керек.
5. Заң алдындағы теңдік құқығы
Барлық адам заң мен сот алдында тең. Адамдарды ұлтына, тіліне, дініне, жынысына немесе әлеуметтік жағдайына байланысты кемсітуге болмайды. Әркімге әділдік пен тең мүмкіндік берілуі тиіс.
Адам құқықтарының қоғамдағы маңызы
Адам құқықтары мен бостандықтары қоғамның тұрақты дамуына ықпал етеді. Егер адамның құқықтары қорғалса, ол өз ойын ашық айтып, білім алып, еңбек етіп, болашағына сеніммен қарай алады.
Адам құқықтарын құрметтеу тек мемлекеттің ғана емес, әрбір азаматтың да міндеті. Біз өз құқығымызды білу арқылы өзімізді қорғаймыз, ал өзгенің құқығын құрметтеу арқылы әділетті әрі бейбіт қоғам қалыптастырамыз.
Мысалы, оқушының білім алуға құқығы бар, бірақ ол басқа оқушылардың да білім алуына кедергі келтірмеуі керек. Әр адамның пікір айтуға құқығы бар, бірақ өзгені қорлауға немесе кемсітуге болмайды.
МЕНІҢ ПІКІРІМ
Менің ойымша, адам және азамат құқықтары мен бостандықтары — әділетті қоғамның негізі. Себебі адам өз құқығын білген кезде өзін еркін, қауіпсіз және қоғамның толыққанды мүшесі ретінде сезінеді. Әсіресе, білім алу, еңбек ету, өмір сүру және өз пікірін білдіру құқықтары әр адамның болашағына тікелей әсер етеді.
Конституция — азаматтардың құқықтарын қорғайтын негізгі заң. Сондықтан әрбір адам Конституцияны құрметтеп, өз құқықтары мен міндеттерін білуі керек. Құқығын білетін және өзгенің құқығын құрметтейтін азаматтар ғана дамыған, бейбіт әрі әділетті мемлекет құруға үлес қоса алады.
Негізгі ой: «Өз құқығыңды білу — өзіңді қорғау, өзгенің құқығын құрметтеу — адамгершіліктің белгісі».
БАЙДІЛДАЕВА РАУЗА БАЙСАЛБАЙҚЫЗЫ
Ы.Жақаев ауылдық әйелдер кеңесінің төрайымы
Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-бабында адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары мемлекеттің ең қымбат қазынасы екені көрсетілген.
Адамның негізгі құқықтары мен бостандықтары
1. Өмір сүру құқығы
Әрбір адам өмір сүруге құқылы. Адамның өмірін, денсаулығын және қауіпсіздігін қорғау — мемлекеттің маңызды міндеттерінің бірі. Әр адамның өмірі бағалы және оны құрметтеу қажет.
2. Білім алу құқығы
Әрбір азамат білім алуға құқылы. Білім адамның ой-өрісін кеңейтіп, болашақ мамандығын таңдауына және қоғамға пайда келтіруіне мүмкіндік береді. Қазақстанда орта білім алу міндетті, ал мемлекеттік оқу орындарында орта білім тегін беріледі.
3. Еңбек ету құқығы
Әрбір адам өз қабілеті мен қалауына сәйкес мамандық таңдауға және еңбек етуге құқылы. Еңбек ету құқығы адамның өз еңбегі арқылы табыс табуына, отбасын асырауына және қоғамның дамуына үлес қосуына жол ашады. Мәжбүрлі еңбекке заңда көзделген ерекше жағдайлардан басқа кезде жол берілмейді.
4. Сөз және пікір білдіру бостандығы
Әрбір адам өз ойын еркін айтуға, пікір білдіруге және ақпарат алуға құқылы. Бұл құқық қоғамдағы ашықтықты, өзара түсіністікті және әділдікті нығайтады. Дегенмен сөз бостандығы басқа адамның ар-намысы мен құқықтарын құрметтеумен қатар жүруі керек.
5. Заң алдындағы теңдік құқығы
Барлық адам заң мен сот алдында тең. Адамдарды ұлтына, тіліне, дініне, жынысына немесе әлеуметтік жағдайына байланысты кемсітуге болмайды. Әркімге әділдік пен тең мүмкіндік берілуі тиіс.
Адам құқықтарының қоғамдағы маңызы
Адам құқықтары мен бостандықтары қоғамның тұрақты дамуына ықпал етеді. Егер адамның құқықтары қорғалса, ол өз ойын ашық айтып, білім алып, еңбек етіп, болашағына сеніммен қарай алады.
Адам құқықтарын құрметтеу тек мемлекеттің ғана емес, әрбір азаматтың да міндеті. Біз өз құқығымызды білу арқылы өзімізді қорғаймыз, ал өзгенің құқығын құрметтеу арқылы әділетті әрі бейбіт қоғам қалыптастырамыз.
Мысалы, оқушының білім алуға құқығы бар, бірақ ол басқа оқушылардың да білім алуына кедергі келтірмеуі керек. Әр адамның пікір айтуға құқығы бар, бірақ өзгені қорлауға немесе кемсітуге болмайды.
МЕНІҢ ПІКІРІМ
Менің ойымша, адам және азамат құқықтары мен бостандықтары — әділетті қоғамның негізі. Себебі адам өз құқығын білген кезде өзін еркін, қауіпсіз және қоғамның толыққанды мүшесі ретінде сезінеді. Әсіресе, білім алу, еңбек ету, өмір сүру және өз пікірін білдіру құқықтары әр адамның болашағына тікелей әсер етеді.
Конституция — азаматтардың құқықтарын қорғайтын негізгі заң. Сондықтан әрбір адам Конституцияны құрметтеп, өз құқықтары мен міндеттерін білуі керек. Құқығын білетін және өзгенің құқығын құрметтейтін азаматтар ғана дамыған, бейбіт әрі әділетті мемлекет құруға үлес қоса алады.
Негізгі ой: «Өз құқығыңды білу — өзіңді қорғау, өзгенің құқығын құрметтеу — адамгершіліктің белгісі».
БАЙДІЛДАЕВА РАУЗА БАЙСАЛБАЙҚЫЗЫ
Ы.Жақаев ауылдық әйелдер кеңесінің төрайымы
