Адал азамат қалыптаспайынша, адал қоғам орнамайды

Сырдың бойын жағалай қонған елдің тарихына үңілсеңіз, адалдық пен әділдік ұғымдарының қазақ дүниетанымында қашанда биік тұрғанын аңғарасыз. Бабаларымыз «Біреудің ала жібін аттама», «Тура биде туған жоқ» деп ұрпағының санасына тазалық пен шыншылдықтың дәнін септі. Өйткені адалдық – адамның бойындағы асыл қасиет қана емес, тұтас қоғамның рухани өзегі.
Қазіргі таңда әлем елдерінің алдында тұрған ең күрделі мәселелердің бірі – сыбайлас жемқорлықпен күрес. Бұл – мемлекеттің дамуын тежейтін, қоғамның әділетке деген сенімін әлсірететін қауіпті құбылыс. Жемқорлық жайлаған жерде еңбек емес – айла, білім емес – таныстық, қабілет емес – ықпал үстемдік құрады. Ал мұндай ортада елдің ертеңіне деген сенім әлсірейді.

Сондықтан бүгінгі Қазақстан үшін сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес құқық қорғау шарасынан әлдеқайда кең ұғымға айналды. Бұл – жаңа қоғамдық сана қалыптастырудың, адал ұрпақ тәрбиелеудің, әділетті мемлекет құрудың маңызды бағыты.

Қызылорда облысында да осы бағыттағы жұмыстар жүйелі жүргізіліп келеді. Сыр өңірінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау мен алдын алу ісі жаңа деңгейге көтерілуде. Мәселен, облыстық Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің мәліметіне сәйкес, тәуекелдер картасы аясында агроөнеркәсіп, жер қатынастары, жол және инфрақұрылым, әлеуметтік сала мен кәсіпкерлік бағыттары қамтылып, бір жылдың ішінде 5 сыртқы талдау мен 9 мониторинг жүргізілген. Нәтижесінде мемлекеттік органдарға 111 ұсыныс енгізіліп, жүйелі кемшіліктерді жоюға бағытталған нақты шаралар қабылданды.

Бұл – жай ғана статистика емес. Әрбір ұсыныстың артында халықтың мүддесі, мемлекет қаржысының тиімді жұмсалуы, азаматтардың құқығы мен сенімі тұр. Бір ғана автожол саласына жүргізілген талдау барысында жоспарланған көшелердің негізсіз өзгертіліп, бірқатар жұмыстардың жобалау-сметалық құжаттамасыз жүзеге асырылғаны анықталған. Мұндай деректер мемлекеттік бақылаудың күшейіп келе жатқанын көрсетеді.

Бүгінде жемқорлықпен күрестің ең тиімді құралдарының бірі – цифрландыру. Сандық технологиялар адам факторын азайтып, мемлекеттік қызметтердің ашықтығын арттыруға мүмкіндік береді. Қызылорда облысында мемлекеттік қызметтердің басым бөлігі электронды форматқа көшіріліп, азаматтар мен мемлекеттік органдар арасындағы тікелей байланыс азайтылуда. Бұл өз кезегінде заңсыз әрекеттердің алдын алуға ықпал етуде.

2026 жылы Қызылорда облыстық полиция департаментінде өткен кездесуде мемлекеттік қызмет саласындағы мамандар цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект элементтерін енгізу арқылы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендету мәселелерін талқылады. Онда процестерді автоматтандыру, цифрлық мониторинг құралдарын пайдалану және қызмет көрсетудегі ашықтықты арттыру мәселелері көтерілді.

Сыр өңірінде тек мемлекеттік қызметкерлермен ғана емес, түрлі сала өкілдерімен түсіндіру жұмыстары тұрақты жүргізілуде. Мәселен, 2025 жылы Қылмыстық-атқару жүйесі департаментінің 37 мекемесінде сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға арналған арнайы кездесулер өткізіліп, қызметкерлерге адалдық қағидаттары мен құқықтық мәдениеттің маңызы түсіндірілді.

Алайда жемқорлықпен күрес тек заңмен немесе бақылаумен шектелмейді. Оның ең басты қарсыласы – қоғамның өзі. Адал азамат қалыптаспайынша, адал қоғам орнамайды. Егер әр адам өз жұмысын жауапкершілікпен атқарып, өзгенің еңбегіне құрметпен қараса, кез келген заңнан да күшті қоғамдық иммунитет қалыптасады.

Қазақ халқының тарихына қарасақ, әділдік ұғымы биліктің басты өлшемі болған. Хандар мен билердің беделі байлығымен емес, әділдігімен бағаланған. Бүгінгі күні де осы ұстаным өзектілігін жоғалтқан жоқ. Қоғамның әр мүшесі адалдықты өмірлік қағидаға айналдырған кезде ғана сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес нәтижелі болмақ.

Адалдық – көзге көрінбейтін құндылық. Бірақ оның әсері орасан. Адал мұғалім – саналы ұрпақ тәрбиелейді. Адал дәрігер – адамның өмірін сақтайды. Адал мемлекеттік қызметші – халықтың сенімін арттырады. Адал кәсіпкер – ел экономикасын дамытады. Осындай мыңдаған адал адамның еңбегі бірігіп келіп, қуатты мемлекетті қалыптастырады.

Бүгінгі Сыр өңірінде жүзеге асырылып жатқан алдын алу шаралары, тәуекелдерді талдау, цифрлық бақылау жүйелері мен қоғамдық мониторинг жұмыстары өңірдегі әділдік қағидаттарын нығайтуға бағытталған маңызды қадамдар болып табылады. Бұл жұмыстардың түпкі мақсаты – тек құқық бұзушылықты анықтау емес, оны болдырмайтын қоғамдық орта қалыптастыру.

Адал қоғам – бір күнде пайда болатын құбылыс емес. Ол әр отбасының тәрбиесінен, әр ұстаздың өнегесінен, әр азаматтың ар-ожданы мен жауапкершілігінен басталады. Егер біз балаларымызға адал еңбек етудің қадірін, әділ болудың қасиетін үйрете алсақ, онда жемқорлыққа қарсы ең мықты қорғанды қалыптастырғанымыз.

Сыр елі – талай дананы дүниеге әкелген қасиетті мекен. Бүгінгі ұрпақ сол бабалардың аманатына адал болып, әділеттілік пен тазалықты ту еткен жағдайда ғана өңірдің де, елдің де болашағы жарқын болмақ. Өйткені адалдық – адамның ғана емес, мемлекеттің де ең асыл капиталы. Ал әділет үстемдік құрған қоғамның келешегі әрқашан кемел болмақ.