Берекесі – бірлігінде, мерейі – ұрпағында

Таң сәріден шаңыраққа жан бітеді. Бір бөлмеден баланың күлкісі естіліп, енді бір жерде үлкендердің әңгімесі жалғасып жатады. Дастарқан басында бас қосқан ағайынның ақжарма тілегі, үлкеннің батасы, кішінің ізеті – қарапайым көрінгенімен, отбасының ең қымбат қазынасын құрайтын құндылықтар. Осындай үйдің табалдырығын аттаған адам оның қабырғасына сіңген жылылықты, ұрпақтан ұрпаққа жалғасқан жақындықты бірден сезінеді.
Шиелі ауданындағы Бәкіровтер шаңырағы да сондай жарасымды отбасылардың қатарында. Бір әулеттің ғұмырына көз салсаңыз, өткен күндердің елесі ғана емес, талай жылдық маңдай тер мен мағыналы тірліктің ізі сайрап жатқанын аңғарасыз. Бірі елге қызмет етсе, бірі бала тәрбиесін басты орынға қойды. Еңбектің қадірін білген ата-ана ұрпағына адамдықты аманат етті. Сол аманат бүгінде немере мен шөберенің бойынан жалғасын тауып отыр.

Жақында Қызылорда облысында өткен «Мерейлі отбасы – 2026» ұлттық байқауының облыстық кезеңінде Шиелі ауданынан қатысқан Бәкіровтер отбасы І орын иеленіп, ел алдында абырой биігінен көрінді. Облыстың қала мен аудандарынан 220 отбасы бақ сынаған додада 16 шаңырақ үздік деп танылған еді. Солардың арасынан шиелілік жерлестеріміздің жүлделі орынға көтерілуі – аудан жұрты үшін де сүйінші жаңалық.

Марапат мінберіне көтерілген отбасының артында бір күнде қалыптасқан жетістік емес, тұтас ғұмыр жатыр. Әулеттің іргесін бекемдеп, бала тәрбиесіне бар күшін жұмсаған ата-ананың еңбегі жатыр. Сол ұзақ жолдың бастауында Әбен Бәкірұлы тұр.

1935 жылдың 5 сәуірінде дүниеге келген ол жастайынан білімге ұмтылып, 1953 жылы қазақ орта мектебін тәмамдаған. Ташкент қаласындағы жоғары оқу орнына түсіп, алты ай білім алғаннан кейін оқуын уақытша тоқтатып, 1954 жылы Кентау қаласында еңбек жолын бастайды. Сол жылы Шымкент қаласындағы жоғары оқу орнына қайта түсіп, 1959 жылы университетті ойдағыдай аяқтайды.

Туған жерге оралған жас маман мектеп табалдырығын ұстаз болып аттайды. Білім саласына бар ынтасымен араласқан ол 1962 жылы Нартай Бекежанов атындағы мектепке директор болып тағайындалады. Келесі жылы Алғабас орта мектебінің тізгінін ұстап, 1973 жылға дейін білім ордасын басқарады. 1975 жылдан 1987 жылға дейін қайтадан осы мектепке жетекшілік етіп, ауылдағы оқу-ағарту ісінің өркендеуіне өзіндік үлесін қосты.

Мектеп ол үшін тек сабақ өтетін орын болған жоқ. Мұнда баланың болашағы қалыптасатынын жақсы түсінді. Сондықтан шәкіртке білім берумен қатар, бойына еңбекқорлық, елге деген сүйіспеншілік, үлкенге құрмет, кішіге қамқорлық секілді қасиеттерді сіңіруге тырысты.

Басшылық қызметте жүрген жылдары талай жасқа жөн сілтеп, талай шәкірттің өмір жолына ықпал етті.

Еңбегі еленіп, «Қазақ ССР халық ағарту ісінің озық қызметкері» төсбелгісімен марапатталды. 1991 жылы зейнетке шыққанымен, шәкірттерінен қол үзген жоқ. Бүгінде 91 жасқа толған ардагер ұстаздың есімі оны танитын жандардың жадында білімге адалдықпен, елге қызмет етумен сабақтасып келеді. Ал сол жылдардағы тіршіліктің екінші бір үлкен арқауы – Айзада Палжігітқызы еді.

1937 жылдың 10 наурызында Жиделіарық өңірінде дүниеге келген ол еңбек жолын Керделі ауылдық кеңесінде бухгалтер болып бастап, кейін Алғабас ауылында кітапханашы қызметін атқарды. Еңбекке ұқыпты, адамға мейірімді Айзада Палжігітқызы үшін отбасы әрдайым ең биік орында тұрды.

1956 жылы Әбен Бәкірұлымен шаңырақ көтеріп, екеуі бірге ұзақ жылдық ғұмыр кешті. Үйдің тіршілігі мен түздің жұмысын қатар алып жүрген ана 7 ұл мен 5 қызды дүниеге әкеліп, барлығын қатарынан кем қылмай өсірді. Балаларына ең алдымен адал болуды, еңбектенуді, білімге ұмтылуды үйретті. Ана жүрегінің мейірімі мен ақылын балалары өмір бойы жадында сақтап келеді.

1995 жылдың 21 маусымында дүниеден озған Айзада Палжігітқызының орны ұрпақтары үшін әлі де бөлек. Анадан қалған із уақыт өткен сайын көмескіленген жоқ. Керісінше, балаларының бір-біріне деген қарым-қатынасынан, немере-шөберелерінің үлкенге деген құрметінен жалғасын тауып келеді.

Қазір 7 ұл мен 5 қыздан 45 немере, 94 шөбере тараған. Кеше ғана ата-анасының айналасында жүрген бала-шаға бүгінде өз алдына шаңырақ көтеріп, ел қатарлы еңбек етіп, ұл-қыз тәрбиелеп отыр.

Әулеттің осы жарасымды қалпын сөз еткенде, Ақкенже Бакированың айтқандары ойға оралады. Әке кәсібін жалғастырып, өзі де мектепте мұғалім болып жүрген Ақкенже үшін ұстаздық жол – кездейсоқ таңдау емес.

Әкесі туралы әңгімелегенде оның сөзінен перзенттік мақтаныш анық сезіледі.

–Әке – отбасының асқар тауы, ұрпағына бағыт-бағдар берер шамшырағы. Менің әкем Әбен де саналы ғұмырын оқу-ағарту саласына арнаған, ұзақ жылдар бойы басшылық қызмет атқарған ардагер ұстаз болды. Ол шәкірт тәрбиелеуді ғана емес, елдің ертеңіне қызмет етуді өмірінің басты мұраты санады. Ұстаздықтың ұлы жолында талай жасқа білім беріп, әріптестеріне ақылшы, айналасына сыйлы азамат бола білді. Әкемнің өмір жолы мен үшін де, біздің бүкіл отбасымыз үшін де үлкен мақтаныш, – дейді ол.

Әкесінен алған тәлімнің мәнін ол материалдық дүниеден әлдеқайда биік қояды.

– Әкеміз бізге байлықтан бұрын тәрбие мен білімді, адалдық пен адамдықты мұра етті. Баласының дүние-мүлікке ие болғанынан бұрын, жақсы адам болып қалыптасуын маңызды санады. Бізге еңбектенуді, білім алуды, үлкенді сыйлауды, кішіге қамқор болуды үйретті. Ағайынның татулығын, бірліктің қадірін түсіндірді. Бүгінде әрқайсымыздың өмірімізден сол тәрбиенің ізі байқалады. Бізге қалған ең үлкен мұра – ата-анамыздың өнегесі мен адамдық жолы, – деді күлімсіреп.

Кезінде әкесінің мектептен шаршап келген сәтін, шәкірттері жайлы әңгімесін тыңдап өскен Ақкенже сол көріністерді бүгінде өзі жалғастырып жүр. Қолына бор алып, сыныпқа кірген сайын әкесінің ұстаздық болмысы көз алдына келеді. Әр шәкіртке жауапкершілікпен қарау, баланың бойындағы қабілетті байқап, дұрыс бағыт көрсету – әкесінен көрген қасиеттердің бірі.

Сондықтан ұстаздық ол үшін тек мамандық емес, әкеден қалған аманат. Өзі де жас ұрпаққа білім мен тәрбие беріп жүргенін үлкен мәртебе санайды.

Отбасы бақыты туралы әңгіме қозғалғанда да ол балалық шағындағы қарапайым көріністерді еске алады. Бір дастарқан басына жиналған ағайын, үлкеннің батасын алу, ата-ананың сөзін тыңдау, қуанышты бірге бөлісу – осындай сәттер баланың жүрегіне өмірлік із қалдыратынын айтады.

Оның айтуынша, бақытты шаңырақтың негізі тек сүйіспеншілікте емес. Бір-бірін түсіну, құрметтеу, кешіре білу, қиындық келгенде қатар тұру – отбасыны сақтайтын басты қасиеттер. Үйдің берекесі байлықтың көлемімен емес, ішіндегі адамдардың бір-біріне деген ықыласымен өлшенеді. Ата-ананың ақ батасы, баланың күлкісі, бауырлардың татулығы – кез келген дүниеден қымбат.

Бәкіровтер әулетінің бүгінгі болмысы да осы қағидалардың өмірдегі көрінісіндей. Балалары әр жерде жүрсе де, туған шаңыраққа деген құрметін жоғалтпаған. Әр қуаныштың басын қосып, қиындықта бір-біріне сүйеніш болуға тырысады.

Бір кездері он екі баланың у-шуына толы үйден бүгінде бірнеше буынның үні естіледі. Немере мен шөберенің күлкісі қарашаңырақтың ажарын кіргізіп, үлкендерге қуаныш сыйлап отыр. 45 немере мен 94 шөбере – бір отбасының ғана сандық көрсеткіші емес, ата-ананың ғұмыр бойғы еңбегінің жалғасқанын аңғартатын үлкен шежіре.

Әбен Бәкірұлының білімге арнаған ғұмыры мен Айзада Палжігітқызының бала тәрбиесіне сіңірген еңбегі осылайша кейінгі буынның өмірінен көрініс тауып отыр. Бірі мектепте талай шәкіртке жол көрсетті, бірі үйде он екі баланың қанатын қатайтты. Екеуінің еңбегі тоғысқан тұста бүгінгі үлкен әулет қалыптасты.

Сондықтан Бәкіровтер отбасының облыстық байқаудағы І орнына тек марапат ретінде қарауға болмайды. Жүлденің ар жағында ата-ананың маңдай тері, жылдар бойғы маңдайлы тірлігі, балаларға берген ақылы, туған-туысқа деген құрметі бар.

Шиелілік отбасының жеңісі аудан жұртының да мерейін өсірді. Өйткені осындай шаңырақтардың ел алдында дәріптелуі кейінгі жастарға отбасының қадірін түсінуге, ата-ананы ардақтауға, ағайынмен араны бағалауға ой салады.

Бір ғұмырдың мағынасы кейде артында қалған ізбен өлшенеді. Саналы ғұмырын елге қызмет етуге арнаған әкенің еңбегі шәкірттерінің алғысында, ал бар мейірімін балаларына арнаған ананың ақ жүрегі ұрпағының бірлігінде жалғасып келеді. Бүгін сол еңбектің өтеуі – бір шаңырақтан тараған, тамыры бір, тілегі ортақ үлкен әулеттің жарасымды тіршілігі.

Кешегі қарапайым ауыл үйінің төрінде басталған әңгіме бүгінде бірнеше буынның басын қосқан үлкен шежіреге айналды. Бір кездері он екі баланың күлкісі тербеген қарашаңырақтан қазір қырық бес немере мен тоқсан төрт шөберенің үні естіледі. Уақыт өзгерді, ұрпақ алмасты, бірақ сол үйдің ең басты байлығы – өзара сыйластық пен бауырмалдық өзгерген жоқ. Берекесі – бірлігінде, мерейі – ұрпағында. Осы бір тіркестің астарында тұтас бір отбасының тағдыры жатыр. Мерейлі болу – төрге тізілген марапатпен емес, артыңнан ерген ұрпақтың адамдығымен өлшенеді. Байлық – жиған дүниеде емес, балаңның жақсы болғанында. Бақыт – биік атақта емес, туған-туыстың амандығы мен шаңырақтағы тыныштықта.

Әкеден қалған білімге деген құрмет, анадан дарыған мейірім, үлкеннен көрген ізет, ағайыннан тапқан сүйеніш – бүгінде кейінгі буынның өмір салтына айналған. Бір ұрпақтың жүрегіне егілген ізгілік келесі буынның бойынан қайта бүр жарып, осылайша жалғасын тауып келеді.

Сірә, отбасының шын жеңісі де осында болса керек. Жылдар өтеді, адамдар өзгереді, уақыт өз ізін қалдырады. Ал жақсы сөз, ақ бата, ата-ананың тәрбиесі мен шаңырақтағы мейірім ұрпақ жадында сақталып, өміршеңдігін жоғалтпайды.

Қазір қарашаңырақтың төрінде ақсақалдың ақылы айтылып, бала мен немеренің күлкісі естілсе, одан асқан байлықтың қажеті жоқ. Өйткені әулеттің ең үлкен бақыты – ұрпағының амандығы, ең асыл мұраты – сол ұрпақтың татулығы.

Осылайша, бір әулеттің ғұмыры ұрпаққа жалғасқан ізгілік жолына айналып, ата-анадан қалған ең асыл аманаттың – адамдық пен татулықтың – уақытпен бірге жоғалмайтынын дәлелдеп тұр.