ҚЫС ҚАМЫ – ЖАЗДАН

Тамыздың соңы – үй шаруасындағы әйелдер үшін жылдың ең қарбалас кездерінің бірі. Бақшадағы өнім пісіп, базардағы көкөністің түрі көбейген сайын асүйдегі қазан да жиі қайнай бастайды. Бір үйде қияр тұздалса, екінші үйде қызанақтан салат дайындалып, енді бір жерде тосап пен компот қайнап жатады.
Бұл – «банка жабатын» нағыз уақыт. Жаздың мол өнімін қыста пайдалану үшін дәл осы кезеңді тиімді пайдаланған жөн. Алайда қысқа қор дайындау тек көкөністі консервілеумен шектелмейді. Өнімді дұрыс таңдау, банканы дайындау, рецепт мөлшерін сақтау және дайын консервіні дұрыс сақтау – бәрі маңызды.

«БАНКА ЖАБУ – ЖЫЛ САЙЫНҒЫ ӘДЕТІМ»
Тамыздың соңғы күндері үйінде қарбалас басталатын жанның бірі – Әсел Сағынтай. Ол бірнеше жылдан бері қысқа қажетті көкөніс пен жеміс-жидекті өзі дайындап келеді.

– Банка жабуды әдетке айналдырғанмын. Жаздың соңында бақшадағы өнім піскен кезде қарап отырмай, біртіндеп қысқа дайындай бастаймын. Бір күнде бәрін жасап тастау міндетті емес. Қиярды бір күні, қызанақты келесі күні жауып, жұмысты бөліп істеген әлдеқайда жеңіл, – дейді кейіпкер.

Оның айтуынша, ең алдымен үйде қандай өнім барын және қыста қанша мөлшерде қажет болатынын есептеп алған дұрыс.

– Бұрын көзбен мөлшерлеп, қажеттен көп өнім жауып қоятынмын. Кейін кейбір банка қалып қоятын. Қазір отбасыма бір қысқа қанша қияр, қызанақ, салат қажет екенін шамалап есептеймін. Содан кейін ғана өнім аламын, – дейді ол.

ҚАЗІР ҚАЙ ӨНІМДЕРДІ ДАЙЫНДАУ БОЛАДЫ?
Тамыз айының соңында қияр, қызанақ, болгар бұрышы, баклажан, сәбіз, пияз сияқты көкөністерді қысқа дайындауға таптырмас мүмкіндік. Жеміс-жидектен тосап, джем, компот жасауға да қолайлы кезең.

Қиярды тұздап немесе маринадтап жабуға болады. Қызанақты тұтас күйінде консервілеумен қатар, одан томат шырыны, түрлі салат немесе тұздық әзірлеу де артық етпейді.

– Мен бір өнімді бірнеше мақсатқа пайдалануға тырысамын. Мысалы, қызанақтың жақсы, бүтіндерін бөлек алып, банкаға жабамын. Пішіні бұзылған, бірақ сапалы қызанақты соусқа немесе салатқа пайдалануға болады. Осылайша өнім ысырап болмайды, – дейді кейіпкер.

КӨКӨНІСТІ ТАҢДАУДА ҚАТЕЛЕСПЕУ КЕРЕК
Қысқа сақталатын өнімнің сапасы оны таңдаудан басталады. Консервіге шіріген, көгерген, қатты езілген немесе белгісіз зақымы бар көкөністі пайдаланбаған жөн. Балғын әрі сапалы өнімді таңдаған дұрыс. Қияр қатты, балғын болғаны жақсы. Қызанақ та тым жұмсарып кетпеген, жарылмаған болуы керек.

– Бір жері ғана бұзылған қызанақты кесіп алып, қалғанын банкаға сала салуға болмайды деп есептеймін. Қысқа жабатын өнімге келгенде үнемдеймін деп тәуекел етпеу керек, – дейді тәжірибелі үй шаруасындағы әйел.

БАНКАНЫҢ ТАЗАЛЫҒЫ – БАСТЫ ТАЛАП
Консерві дайындауда банканың тазалығы мен оны дұрыс өңдеу өте маңызды. Шыны ыдысты мұқият жуып, жарықшағы немесе ернеуі зақымданған банкаларды пайдаланбаған жөн. Қақпақ та сапалы әрі зақымданбаған болуы керек.

– Банканы алдын ала дайындап қоямын. Жұмыс басталған кезде барлық ыдыс дайын тұрса, асықпай жұмыс істеуге болады. Қақпақтың да жағдайын бірден тексеремін, – дейді Әсел.

Банканы зарарсыздандыру және консервілеу тәсілі өнімнің түріне байланысты. Сондықтан әр өнімге арналған сенімді рецепт пен қауіпсіз консервілеу технологиясын ұстану маңызды.

РЕЦЕПТТІ ӨЗ БЕТІНШЕ ӨЗГЕРТЕ БЕРУГЕ БОЛМАС
Көп жағдайда үй шаруасындағы адамдар тұзды, қантты немесе сірке суын «дәміне қарай» өзгертіп жатады. Бірақ консервілеуде бұл өнімдердің мөлшері тек дәмге ғана емес, дайын өнімнің сақталуына да әсер етеді. Сондықтан әсіресе алғаш жасап жатқан рецепттің мөлшерін өз бетінше өзгертпеген дұрыс.

– Мен жаңа рецептті алдымен аз мөлшерде жасап көремін. Дәмі ұнаса ғана келесі жылы көбірек жабамын. Сөйтіп өзімізге ұнайтын бірнеше рецепт қалыптасты, – дейді кейіпкер.

ҚЫСҚЫ ҚОР
Банка жабу кезінде көкөністің бағасынан бөлек, қақпақ, шыны ыдыс, тұз, қант, май және дәмдеуіштерге де шығын кетеді. Сондықтан алдын ала есеп жүргізу отбасы бюджетін үнемдеуге көмектеседі. Алдымен үйдегі бос банкаларды санап, кейін қанша өнім қажет екенін есептеген жөн.

Маусым кезінде көкөністі көп мөлшерде бірден сатып алу да әрдайым тиімді бола бермейді. Өнімді сапасына қарай бөліп алып, біртіндеп дайындаған дұрыс.

Қыс кезінде дайын өнімді пайдаланар алдында оның жағдайын тексеру қажет. Қақпағы ісінген, сұйықтығы өзгерген, жағымсыз иісі бар немесе сыртқы түрі күмән туғызатын консервіні пайдаланбаған жөн. Мұндай жағдайда өнімді «қайта қайнатып аламын» деп сақтап қалуға тырысу қауіпті болуы мүмкін.

Кейіпкердің айтуынша, банка жабудың қиындығы – оның бірден нәтиже бермейтінінде. Жазда бірнеше сағаттап еңбек етесің, ал оның пайдасын бірнеше айдан кейін көресің.

– Тамызда асүй ыстық, қол босамайды. Кейде шаршап кетесің. Бірақ қыс келгенде сөреден өзің жапқан банканы алып, дастарханға қойған кезде барлық еңбегіңнің нәтижесін көресің. Оның үстіне отбасыңның сүйіп жейтін тағамын өзің дайындағаның көңілге қуаныш береді, – дейді ол.

Шын мәнінде, жаздың соңындағы бұл қарбалас – қыс қамының бір бөлігі. Бақшадағы өнімнің мол кезін пайдаланып, қажетті қорды алдын ала дайындау әрі үнемді, әрі тиімді. Ең бастысы – көп банка жабу емес, сапалы, дұрыс дайындалған және қауіпсіз өнім сақтау. Жаздың соңғы күндері – қысқа дайындықтың дәл қызған шағы. Сондықтан бос банкаларды түгендеп, қажетті өнімді есептеп, сенімді рецептерді дайындап қоятын уақыт келді.