Көктем келсе, көңіл де көктейді. Қардың көбесі сөгіліп, жер бусанып, тіршілік қайта оянған шақта табиғат өз симфониясын бастайды. Сол симфонияның ең нәзік, әсерлі әуені – бөртегүл. Сәуірдің самалымен тербеліп, көгілдір көктемнің белгісіндей болып гүлдейтін бұл өсімдік – тек табиғаттың емес, тұтас бір дәуірдің, мәдениеттің, сезімнің символына айналған.
Бүгінде жұрт сәуір туа салысымен «апрельская сирень» деп әндетіп, осы гүлді көктемнің басты нышаны ретінде қабылдайды. Бұл – кездейсоқ құбылыс емес. Бөртегүлдің қысқа ғана ғұмыры, сәуірдің басынан ортасына дейін ғана гүлдеуі, оның қадірін арттыра түседі. Тіпті сауда орындарында бір бумасы 10 мың теңгеге дейін бағаланатын сиреньге сұраныс, әсіресе ұлттық ғашықтар күні қарсаңында күрт өседі. Сөрелердің бос қалуы – соның айқын дәлелі.

Бөртегүлдің тарихына үңілсек, оның тамыры тереңде жатыр. Ғалымдардың пайымынша, бұл гүлдің тарихи отаны – Балқан түбегі. Сол жерден бастау алған бөртегүл уақыт өте Еуропа мен Азияға кең таралып, әр халықтың мәдениетіне өзінше сіңісті болды. Түркі әлемінде де бұл гүлге ерекше мән берілген. Мәселен, қарашай мен балқар жұрты оны «ләйлек» деп атайды. Бұл атаудың өзінде нәзіктік пен сағыныштың лебі сезіледі. Ал қазақ даласында бөртегүл немесе мамыргүл атауымен белгілі бұл өсімдік көктемнің өткінші сұлулығын бейнелейді. Өйткені ол ұзақ гүлдемейді. Сәуірдің басынан ортасына дейін ғана көздің жауын алады да, қайтадан жасыл жапырақтың тасасына сіңіп кетеді. Сол қысқа ғұмырының өзі оны ерекше қадірлі етеді.

Табиғатта бөртегүлдің отыздан астам түрі бар. Көпшілік оны тек күлгін түспен байланыстырады. Алайда ақ, қызғылт, көкшіл, тіпті сарғыш реңктері де кездеседі. Әр түс – әр көңіл күй, әрқайсысы – бөлек бір тарих. Оның хош иісі – көктемнің иісі. Бұл иіс адамды бейжай қалдырмайды, жүректегі ең нәзік сезімдерді оятады. Сондықтан болар, соңғы жылдары бөртегүлге деген сұраныс ерекше артты. Әсіресе ұлттық ғашықтар күні қарсаңында гүл сататын орындарда бұл гүлге деген қызығушылық шарықтау шегіне жетеді. Бір шоқ бөртегүлдің бағасы қымбат болса да, оны сыйға тартуға асығатындар көп. Себебі ол – тек гүл емес, ол – сезімнің, ықыластың, құрметтің белгісі.

Алайда сұраныстың артуы табиғатқа салмақ түсіріп отыр. Әсемдікке қызыққан кейбір жандар бөртегүлді өсіп тұрған жерінен жұлып, бұтағын зақымдап жатады. Осындай әрекеттердің алдын алу мақсатында елімізде заң талаптары күшейтілген. Бүгінде бөртегүлді заңсыз жұлу – жауапкершілікке әкеледі. Әкімшілік құқықбұзушылықтар туралы кодекс талаптарына сәйкес, келтірілген залалға байланысты 50 айлық есептік көрсеткішке дейін айыппұл салынады. Бұл шамамен 216 мың теңге.

Бұл жерде мәселе тек айыппұлда емес, табиғатқа деген көзқарастың өзгеруі. Өйткені бөртегүл де, қырдың қызғалдағы да – экожүйенің ажырамас бөлігі. Айтпақшы, Қызыл кітапқа енген қызғалдақты жұлу бұдан да ауыр жазаға әкеледі. 3000 айлық есептік көрсеткіш көлемінде айыппұл немесе 3 жылға дейін бас бостандығынан айыру, тіпті түзеу жұмыстарына тарту қарастырылған. Бұл – табиғатты қорғаудың қаншалықты маңызды екенін көрсететін нақты шаралар.

Бүгінде сауда орындарындағы бөртегүлдердің көпшілігі табиғаттан емес, арнайы өсіріліп, өзге өңірлерден жеткізіледі. Бұл жабайы өсімдіктерді сақтап қалудың тиімді жолы. Шиелі сияқты өңірлерде де бұл гүл сатылатын орындар бар, бірақ саны аз. Соның өзінде сұраныс жоғары.

Сәуір келгенде «апрельская сирень» деп әндету әдемі дәстүр. Бірақ сол әннің астарында табиғатқа деген сағыныш, құрмет, жауапкершілік жатқанын ұмытпауымыз керек. Бөртегүл – көктемнің ғана емес, адамның ішкі әлемінің де айнасы. Сұлулықты сақтау – оны жұлып алуда емес, оны аялауда. Егер біз сиреньннің хош иісін жыл сайын сезінгіміз келсе, оның тамырына балта шаппауымыз керек. Табиғаттың бұл нәзік сыйы бізден тек бір нәрсені сұрайды. Құрмет пен қамқорлық.