Бала мінезі – қоғам айнасы

Жасөспірімнің жүрегі – жазылмаған ақ парақ секілді. Оған мейірім де, қаталдық та із қалдырады. Соңғы жылдары балалар арасындағы дөрекілік, бірін-бірі кемсіту, күш көрсету сияқты әрекеттер қоғамды алаңдатып отыр. «Жастар неге қатыгез болып барады?» деген сауалдың туындауы да сондықтан.
Алайда қатыгездік баламен бірге дүниеге келмейді. Ол көбіне көрген ортадан, естіген сөзден, байқалған әрекеттен қалыптасады. Бала үйде айқай мен ашуды көп көрсе, агрессияны қарым-қатынастың қалыпты түрі деп қабылдауы мүмкін. Ал әлеуметтік желідегі зорлықты, мазақты, дөрекілікті үздіксіз көру сезімталдықты біртіндеп әлсіретеді. Экрандағы біреудің қайғысы кейде жай ғана «контентке» айналып кетеді.

Бірақ мәселенің түп-тамыры тек телефонда немесе интернетте емес. Кейде баланың ең үлкен мұқтаждығы – назар. Тыңдайтын адам, түсінетін жан, жылы сөз жетіспеген бала өз ішіндегі жалғыздықты ашумен жасыруы мүмкін. Сондықтан жасөспірім тәрбиесінде бақылаудан бұрын байланыс, жазалаудан бұрын түсіну маңызды. Бұл ретте ата-ана рөлі өте маңызды.

Біз баладан әдептілік талап етеміз, бірақ өзіміздің оған қалай сөйлейтінімізді әрдайым ойлай бермейміз. «Үлкенді сыйла» дейміз, ал баланың пікірін тыңдауға уақыт таппай жатамыз. «Мейірімді бол» дейміз, бірақ күнделікті өмірде бір-бірімізге дөрекілік танытып жүрміз. Балаға айтылған ақылдан гөрі, оның күн сайын көріп жүрген үлгісі әлдеқайда әсерлі.

Жасөспірімге шекара да, талап та керек. Бірақ талаптың жанында жылу болмаса, тәрбие құр тыйымға айналады. Ал мейірім мен жауапкершілік қатар жүрген жерде бала өз әрекетінің салдарын түсінуге үйренеді. Демек үйде мейірімді, мектепте қолдауды сезінген бала қатыгездікке жол бермейді.

Қоғамның ертеңі бүгінгі жасөспірімнің жүрегінде қалыптасып жатыр. Сондықтан баланың қолына тек білім емес, адамгершілік те ұстатуымыз керек. Қатыгездікті жазалау ғана жеткіліксіз. Оның тамырына үңіліп, мейірімнің орнын кеңейту қажет. Өйткені жүрегіне жылу сіңген бала өзгеге қасірет емес, қуаныш сыйлауға ұмтылады.