Сапта шыңдалып, шәкіртке жол көрсеткен

Әскери саптың тәртібі адамды шыңдайды. Кешегі жас сарбаздың бойына сіңген сол тәртіп пен жауапкершілік кейде өмірінің кейінгі кезеңдерінде де жалғасын табады. Бір кезде Отан алдындағы борышын өтеу үшін туған жерден жыраққа аттанған азаматтың кейін мектеп қабырғасында жас ұрпаққа әскери тәрбие беруі – соның бір мысалы. Сапар Таңатаровтың өмір жолы да осындай сабақтастыққа құрылған.
Балалық шағы соғыстан кейінгі ауыр кезеңге тап келді. Ел еңсесін енді тіктеп, тұрмысын қалпына келтіруге күш салып жатқан уақыт. Майданнан жараланып оралған азаматтарды, елге еңбек етуге бел буған аға буынды көріп өскен ұрпақ үшін Отан, бейбітшілік, елге қызмет ету деген ұғымдардың салмағы ерекше еді. Сол орта жас Сапардың да дүниетанымына әсер етті. Әкесі Таңатардың «Отан үшін еңбек ету – ең абыройлы іс» деген ұстанымы бала күнінен санасына сіңді.

Еңбек жолын да жастайынан бастады. 1963 жылы Шымкенттегі құрылыс техникумын үздік тәмамдап, жолдамамен Қызылордадағы картон-қағаз комбинаты құрылысына аттанды. №3 құрылыс мекемесінде шебер болып еңбек етіп, мамандығының қыр-сырын меңгерді. Құрылыс алаңындағы маңдай тер, жауапкершілік пен тәртіп оның бойындағы еңбекқорлықты одан әрі бекіте түсті. Алайда көп ұзамай өмір жолы оны мүлде басқа ортаға алып келді.

1964 жылдың күзінде әскер қатарына шақырылып, Түркіменстанның Чарджоу қаласына аттанды. Әскери ант қабылдаған жас сарбаз кейін Венгрияның Сомбатхей қаласындағы №47943 әскери бөлімінде қызмет етті. Әуе шабуылына қарсы қорғаныс бөліміндегі әскери міндет оның жастық шағындағы үлкен сынақтардың бірі болды. Туған елден жырақта жүрген ­жауынгер үшін күн сайынғы тәртіптің өзі жауапкершілікті талап етті. Әскери орта адамды шыдамдылыққа, шапшаңдыққа, кез келген жағдайға дайын болуға үйретті.

Сол жылдары Еуропадағы саяси жағдайдың шиеленісуі де әскери бөлімдердің қызметіне әсер етті. Чехословакияда орын алған оқиғаларға байланысты бөлім жоғары дайындық жағдайына көшіп, сарбаздарға қажетті қару-жарақ пен азық-түлік берілді. Кез келген тапсырмаға әзір тұрған жас жауынгерлер үшін бұл алаңсыз уақыт емес еді. Қиын сәтте сабыр сақтау, бұйрықты орындау, қатардағы жолдасыңа жауапкершілікпен қарау – әскери қызметтің басты талабы болатын.

Бұл кезең артта қалғанымен, сол жылдардың тәрбиесі өмір бойына сақталды. 1969 жылдың қазанында әскери старшина шенімен туған жерге оралған соң еңбекке қайта араласты. Шиелі ауданындағы ПМК-56, ПМК-31 мекемелерінде құрылыс саласында қызмет атқарды. Бірақ оның өміріндегі ең ұзақ әрі ең мәнді кезең әлі алда еді.

1976 жылы аудандық оқу бөлімі мен әскери комиссариаттың ұсынысымен №244 Ы.Жақаев атындағы қазақ орта мектебіне алғашқы әскери дайындық пәнінің мұғалімі болып ауысты. Осылайша әскери сапта қалыптасқан тәжірибе мектеп қабырғасында жас ұрпақ тәрбиесімен сабақтасты.

Мектептегі қызметі бірер жылмен шектелген жоқ. Қырық жылға жуық уақыт бойы алғашқы әскери дайындық пәнінен сабақ беріп, бірнеше буынның тәрбиесіне үлес қосты. Оның алдында отырған оқушылардың әрқайсысы кейін өмірдің әртүрлі жолына түсті. Бірі әскерге аттанды, бірі түрлі мамандықты игерді, енді бірі елге қызмет ететін азамат атанды. Ал олардың жадында әскери формамен сабақ берген, тәртіп пен жауапкершілікті талап еткен ұстаздың бейнесі қалды.

Алғашқы әскери дайындықты оқыту оның түсінігінде жай ғана бағдарламадағы пән емес еді. Бұл – баланың бойына азаматтық жауапкершілік қалыптастыратын тәрбие құралы. Сапқа тұруды үйрету, тәртіп сақтау, денені шынықтыру, әскери міндеттің маңызын түсіндіру арқылы ол жастарға Отан алдындағы борыштың мәнін ұғындыруға тырысты. Өз басынан өткерген әскери өмірі әр сабағына тәжірибе болып қосылды.

Ұстаздың сөзі шәкіртке әсерлі болуы үшін оның өз өмірі де айтқанына сай болуы керек. Осы тұрғыда оның өмір жолы – дайын үлгі. Әскери борышын өтеді, еңбек етті, кейін өзі көрген тәртіп пен жинаған тәжірибесін жас ұрпаққа жеткізді. Сыныптағы әр сабақтың ар жағында елге деген сүйіспеншілік, бейбітшіліктің қадірін түсіну, жауапкершілікті сезіну секілді үлкен ұғымдар жатты.

Қырық жылға жуық ұстаздық қызметтің ішінде талай тағдырмен тоғысты. Жылдар өте келе бұрынғы шәкірттері есейіп, әр салада еңбек ете бастады. Кешегі оқушының азамат болып қалыптасып, елге пайдасын тигізіп жүргенін көру – ұстаз еңбегінің ең үлкен нәтижесі. Сондықтан мектепте өткізген жылдар тек еңбек өтілі емес, тұтас бір буынның өміріне қалдырылған із болды.

2007 жылы зейнеткерлікке шыққанымен, ел өміріне деген қызығушылығы бәсеңдеген жоқ. Бүгінде де газет оқып, аудан жаңалығына құлақ түріп, қоғамдағы өзгерістерге өзіндік көзқарасын білдіріп отырады. Кітап оқуға деген ықыласы да сақталған. Өйткені өмір бойы ізденіп, білімге құрметпен қараған адамның танымы жас ұлғайған сайын тереңдей түседі. Отбасы да оның өміріндегі үлкен тірегі болды. Ұзақ жылдық еңбектің, әскери өмірдің, ұстаздық жолдың артында отбасыға деген жауапкершілік пен ұрпаққа қалдырған тәрбие тұр.

Бүгінде 18 тамыз – Шекарашылар күні қарсаңында ел шебін күзетіп жүрген азаматтардың еңбегі ерекше аталады. Шекара – мемлекеттің қауіпсіздігі мен тәуелсіздігінің маңызды тірегі. Сол шепте тұрған әр сарбаздың мойнында ел тыныштығы бар. Ал олардың қызметін түсінетін, әскери өмірдің жауапкершілігін бастан өткерген аға буынның тәжірибесі кейінгіге қашанда қажет.

Ерлікті тек ұрыс даласынан іздеу аздық етеді. Ерлік кейде ұзақ жылдар бойы адал еңбек етуден көрінеді. Өз міндетіңе жауапкершілікпен қарау, қиындыққа мойымау, білгеніңді кейінгі буынға үйрету де азаматтық ерліктің бір сипаты.

Сапта тұрған жас сарбаздың кейін мектеп қабырғасында шәкірт алдында тұруы – осының айғағы. Бір кезде әскери тәртіпті бойына сіңірген азамат кейін сол тәртіпті жас ұрпаққа үйретті. Бір кезде өзі үлкендердің ақылын тыңдап өскен бала кейін талай шәкіртке бағыт-бағдар берді. Осылайша өмір жолындағы сабақтастық үзілген жоқ.

Уақыт өтеді. Адамның жасы ұлғаяды. Бірақ елге жасаған еңбегі мен кейінгіге қалдырған өнегесі ұмытылмайды. Қырық жылға жуық ұстаздық жол – соның дәлелі. Бүгінде шәкірттері әр тарапта жүргенімен, олардың жүрегінде ұстаздан алған алғашқы сабақтардың табы бар.

Сапта шыңдалған азаматтың ғұмыры осылайша шәкірт тәрбиесіне ұласты. Бір кездегі әскери саптың тәртібі кейін мектептегі тәрбиеге айналды. Ал сол тәрбиеден өткен ұрпақ елдің әр саласында өз орнын тауып, өмір жолын жалғастырып келеді.

Бұл – бір адамның ғана еңбек жолы емес. Бұл – Отанды сүюдің, елге қызмет етудің, кейінгіге жол көрсетудің мәнін ұқтыратын тағылымды ғұмыр. Өйткені шынайы өнеге сөзбен емес, өмірмен беріледі.