Ел мен жердің шебін күзеткендер

Елдің тыныштығы мен жердің тұтастығы – кез келген мемлекет үшін ең қастерлі құндылық. Оның қауіпсіздігін қамтамасыз ету тек бейбіт күндегі ортақ міндетпен шектелмейді. Мемлекеттік шекараның әр шақырымына жауап беріп, елдің ең шеткі шебінде тәулік бойы сергек тұратын азаматтардың еңбегі осы ұғымдардың мәнін айқындай түседі. Шекарашы үшін туған жердің әрбір сүйемі – аманат, ал сол аманатты қорғау – қасиетті парыз.
18 тамыз – Қазақстан Республикасының Шекарашылар күні. Аталған күн – мемлекеттік шекараны күзетіп жүрген әскери қызметшілердің еңбегіне құрмет білдіретін, ел шебінде қызмет еткен ардагерлерді ардақтайтын айтулы мереке. Шекара қызметінің тарихына үңілсек, оның қалыптасуы тәуелсіз Қазақстанның іргесін бекітіп, ұлттық қауіпсіздікті нығайтумен тікелей байланысты екенін аңғаруға болады.

Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін мемлекеттік шекараны құқықтық тұрғыдан айқындау және оны сенімді қорғау мәселесі күн тәртібіндегі маңызды міндеттердің біріне айналды. 1993 жылдың 13 қаңтарында Қазақстан ­Республикасы Қарулы күштерінің 9-шы сессиясында «Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы туралы», «Қазақстан Республикасының шекара әскерлері туралы» заңдары қабылданды. Бұл құжаттар еліміздің мемлекеттік шекарасын қорғаудың құқықтық негізін қалыптастырып, ұлттық мүддені қорғауға бағытталған маңызды қадам болды.

Шекара қызметінің қалыптасуы ел тәуелсіздігінің алғашқы жылдарындағы мемлекеттік құрылымдардың орнығу кезеңімен қатар жүрді. Шекараны күзету, оның тұтастығын сақтау, заңсыз әрекеттердің алдын алу бағытында нақты міндеттер белгіленіп, әскери құрылымдардың жұмысы жүйелене бастады.

Қазақстанның оңтүстік бағытындағы мемлекеттік шекараны күзетуге де айрықша мән берілді. Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті Шекара қызметінің даму бағдарламасына сәйкес, Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің 1999 жылғы 18 маусымдағы №2 шешімімен, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 жылғы 2 шілдедегі №1032-6/с қаулысына және Қазақстан ­Республикасы ҰҚК Төрағасының 1999 жылғы 15 қыркүйектегі №0621 бұйрығына сәйкес Қызылорда облысында, Қызылорда қаласында тұрақты орын тепкен шекара бөлімі орналасты.

Осы уақыт аралығы Сыр өңіріндегі шекара қызметінің қалыптасу тарихындағы маңызды белестердің бірі болды. 1999 жылдың 26 қазанынан ­бастап Өзбекстан Республикасымен арадағы мемлекеттік шекараны күзетуді қамтамасыз ету, мемлекеттің саяси және экономикалық мүдделерін қорғау, заңсыз көшіп-қонудың алдын алу сияқты міндеттер шекара бөлімінің қызметтік бағыттарына енді. Сонымен қатар Қазақстан Республикасының аумағына қару-жарақ, оқ-дәрілер, есірткі, радиоактивті заттарды заңсыз кіргізбеу міндеттері де жүктелді.

Мұндай міндеттердің барлығы бір ғана мақсатқа – ел қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталды. Себебі шекараны күзету дегеніміз – тек шекара сызығын бақылау емес. Оның артында мемлекеттің егемендігі, халықтың тыныштығы, экономикалық тұрақтылығы мен қоғамдық қауіпсіздігі тұр.

Шекара қызметінің қалыптасуымен қатар мемлекеттік органдар мен жергілікті тұрғындардың көмегіне сүйене отырып, мемлекеттік шекараны күзетуге басымдық берілді. Бұл шекара қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі өзара түсіністік пен бірлескен жұмыстың маңызын көрсетті.

Шиелі өңіріндегі шекара қызметінің тарихы да осы кезеңдермен сабақтасып жатыр. Шекара жасақтары құрылған кезде «Шиелі» және «Сырдария» шекара заставаларына қарасты «Далақұдық», «Қосмаман» және «Кемпірқұдық» шекара бекеттері болған. Кейіннен бұл бөлімшелер қазіргі шекара комендатурасы аумағындағы мемлекеттік шекараны күзету міндетін атқаратын құрылымдарға айналды.

Шекара шебіндегі әрбір бекеттің өзіндік орны бар. Кең даланың белгілі бір бөлігін күзетіп, сол аумақтағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету – оңай міндет емес. Шекарашыдан қырағылықпен қатар төзімділік, тәртіп, физикалық дайындық пен кез келген жағдайға дайын болу талап етіледі.

2010 жылы сол кездегі Өңірлік басқарма бастығы, полковник Тұрғанбек Стамбековтің бастамасымен және Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметі директорының №031 бұйрығына сәйкес шекара бекеттерін заставаларға айналдырып, жаңадан шекара заставаларын ашу жұмыстары жүргізілді.

Сол жылдары «Кемпірқұдық» шекара заставасы «Тұщықұдық» деп өзгертіліп, жаңадан «Ұзынқұдық» шекара заставасы ашылды. Бұл өзгерістер мемлекеттік шекараны күзету ісін ұйымдастыруды жетілдіруге, бөлімшелердің қызметтік мүмкіндіктерін арттыруға бағытталды.

Ал 2014 жыл Шиелі ауданындағы шекара қызметінің тарихында ерекше орын алды. Қазақстан Республикасы ҰҚК Төрағасының бұйрығымен Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Шиелі кентінде Қызылорда шекара жасағының 2-ші «Шиелі» шекара комендатурасы құрылды.

Комендатура құрамына «Тұщықұдық», «Қосмаман», «Ұзынқұдық», «Далақұдық» шекара заставалары кірді. Олар Өзбекстан Республикасымен арадағы жалпы ұзындығы 270,1 шақырымды құрайтын мемлекеттік шекара аумағын күзету міндетін атқарады.

270,1 шақырым – жай ғана статистикалық көрсеткіш емес. Бұл – ел шебіндегі әрбір сарбаздың жауапкершілігі тарайтын аумақ. Бұл – тәуліктің қай мезгілі болса да, ауа райының қандай жағдайына қарамастан, мемлекеттік шекараны күзетуге міндетті азаматтардың қызмет ететін кеңістігі.

Шекарадағы қызметтің жауапкершілігі туралы Шиелі шекара бөлім бастығының орынбасары майор Расул Менгалимов былай дейді:

– Шекара қызметі – үлкен жауапкершілікті талап ететін абыройлы міндет. Мемлекеттік шекараның әрбір шақырымына жауап беру – біз үшін Отан алдындағы қасиетті борыш. Шекарашы кез келген уақытта қызметтік міндетін орындауға дайын болуы керек. Қырағылық, тәртіп, төзімділік және өз ісіне деген жауапкершілік – бұл қызметтің басты талаптары. Бүгінгі әскери қызметшілер аға буыннан қалыптасқан жақсы дәстүрлерді жалғастырып, ел тыныштығы мен мемлекеттік шекараның қауіпсіздігін қамтамасыз етуге өз үлестерін қосып келеді. Біз үшін ең басты міндет – шекараны сенімді күзету және ел мүддесін қорғау,– деді ол.

Шекарашының күнделікті еңбегі сырт көзге көп байқала бермеуі мүмкін. Алайда ел ішіндегі қалыпты тіршіліктің өзі сол еңбектің нәтижесін көрсетеді. Халықтың алаңсыз өмір сүруі, шекара маңындағы елді мекендердің тыныштығы – мемлекеттік шекараның сенімді қорғалуымен тығыз байланысты.

Шекарадағы қызмет уақытпен өлшенбейді. Күндіз де, түнде де шекарашы сергек болуы керек. Кең даланың аптап ыстығы, суық желі, ұзақ қашықтық пен шалғай орналасқан аумақтар – оның қызметіндегі қалыпты жағдай. Осындай сәттерде әскери тәртіп пен Отан алдындағы жауапкершілік алдыңғы орынға шығады.

Мемлекеттік шекараны күзету – бір адамның ғана емес, тұтас әскери ұжымның ортақ еңбегі. Бірі бақылау жүргізсе, бірі қызметтік міндетін атқарады, енді бірі бөлімшенің қалыпты жұмысын қамтамасыз етеді. Әрқайсысының атқаратын қызметі ортақ мақсатқа – ел қауіпсіздігіне бағытталған.

Шекара қызметінің тарихында аға буынның орны бөлек. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында ел шебін күзеткен азаматтар өздерінен кейінгі буынға тәжірибесін қалдырды. Олар қалыптасу кезеңіндегі қиындықтарды еңсеріп, шекара бөлімдерінің нығаюына үлес қосты.

Мемлекеттік шекараны қорғау міндетінің ауқымы да кең. Заңсыз көшіп-қонудың алдын алу, қару-жарақ пен оқ-дәрілердің, есірткі және радиоактивті заттардың ел аумағына заңсыз кіргізілуіне жол бермеу – шекара қызметінің маңызды бағыттарының бірі.

Сондықтан шекарашының еңбегі елдің әскери қауіпсіздігімен ғана емес, қоғамдық және экономикалық қауіпсіздікпен де тығыз байланысты. Шиелі шекарасының тарихына көз жүгірткенде, оның қалыптасу жолы ел тәуелсіздігінің нығаю тарихымен қатар өрбігенін көреміз. 1993 жылы мемлекеттік шекараны қорғаудың құқықтық негізі қалыптасты. 1999 жылы Сыр өңіріндегі шекара қызметі жүйелене түсті. 2010 жылы шекара бөлімшелерінің құрылымында өзгерістер жасалып, жаңа заставалар ашылды. Ал 2014 жылы 2-ші «Шиелі» шекара комендатурасы құрылып, қазіргі құрылымның негізі қаланды. Бұл жылдардың әрқайсысы – шекара қызметінің қалыптасу жолындағы маңызды кезең.

Қазір «Тұщықұдық», «Қосмаман», «Ұзынқұдық», «Далақұдық» заставаларында қызмет атқарып жүрген азаматтар осы тарихи сабақтастықты жалғастырып келеді. Олар Өзбекстан Республикасымен арадағы мемлекеттік шекараның 270,1 шақырымдық аумағын күзетіп, ел тыныштығын қамтамасыз етуге өз үлестерін қосуда.

Шекара – мемлекеттің шеті болғанымен, оның мәні елдің жүрегіне жақын. Себебі шекараның берік болуы – тәуелсіздіктің, аумақтық тұтастықтың және ел қауіпсіздігінің маңызды кепілі.

«Ел мен жердің шебін күзеткендер» деген сөздің астарында осындай үлкен мағына жатыр. Олар тек шекара сызығын ғана күзетпейді. Олар – елдің ертеңін, халықтың бейбіт өмірін, туған жердің тұтастығын күзетіп тұрған азаматтар.

18 тамыз – осы азаматтардың еңбегін бағалайтын күн. Шекара қызметінде жүрген сарбаздар мен офицерлерге, ұзақ жылдар бойы ел шебінде қызмет еткен ардагерлерге құрмет білдіретін күн. Бүгінгі бейбіт күннің қадірін түсіну үшін сол тыныштықты қамтамасыз етіп тұрған азаматтардың еңбегін бағалауымыз қажет. Шекарада тұрған сарбаздың қызметі – елге көрінбейтін, бірақ ел үшін аса маңызды еңбек.

Шиелі шекарасының шежіресі осындай азаматтардың табандылығымен жалғасып келеді. Кеше ел шебінде тұрған аға буынның жолын бүгінгі сарбаздар жалғастыруда. Ертең олардың орнын жаңа буын басады.

Алайда уақыт өзгергенімен, міндет өзгермейді. Ол – елге адал қызмет ету, жердің тұтастығын сақтау, мемлекеттік шекараны қырағылықпен күзету.

Ел мен жердің шебін күзету – абыройлы міндет. Сол міндетті арқалаған әрбір шекарашының еңбегі құрметке лайық.