ҰЛТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚ МҰРА МА, ӘЛДЕ БОЛАШАҚҚА БАҒДАР МА?

Біз ұлттық құндылық туралы көп айтамыз. Мінберлерде айтылады, жиындарда көтеріледі, бағдарламаларда жазылады. Бірақ бір сәт ойланып көрейікші, ұлттық құндылық дегеніміз шынымен не? Ол музейдегі жәдігер ме, әлде күнделікті өмірімізде бірге жасап жүрген тірі құбылыс па?

Қазір әлем бұрын-соңды болмаған қарқынмен өзгеріп жатыр. Ақпарат шекара танымайды. Бір смартфон арқылы бала әлемнің кез келген мәдениетін көріп, кез келген идеологияның ықпалында қалуы мүмкін. Осындай кезеңде ұлттық құндылық мәселесі бұрынғыдан да өзекті. Кейде біз ұлттық құндылықты тек домбырамен, ұлттық киіммен немесе мерекелік шаралармен байланыстырамыз. Әрине, бұлар – ұлттық болмыстың маңызды белгілері. Бірақ құндылықтың түпкі мәні одан әлдеқайда тереңде жатыр. Ұлттық құндылық ең алдымен – адамның дүниетанымы. Ол үлкенге құрметтен, кішіге ізеттен, адал еңбекке деген көзқарастан, туған жерге деген сүйіспеншіліктен басталады. Егер осы қасиеттер жоғалса, ұлттық нақыштағы сыртқы белгілердің, киім мен аспаптардың өзі қазақылығымызды сақтап қала алмайды. Бүгінгі таңда қоғамда бір алаңдатарлық құбылыс байқалады. Көптеген ата-ана баласына жақсы білім мен материалдық жағдай жасауды басты міндет санайды. Бұл дұрыс. Алайда кейде тәрбие мәселесі екінші орынға ысырылып жатады. Соның салдарынан өз халқының тарихын терең білмейтін, ұлттық болмысқа селқос қарайтын ұрпақ қалыптасу қаупі бар. Шын мәнінде, ұлттық құндылықтарды сақтау өткенге байланып қалу деген сөз емес. Керісінше, ол – заманмен бірге жаңара білу. Бүгінгі қазақ жастары әлемдік технологияны меңгеріп, бірнеше тіл білуі мүмкін. Бірақ сонымен қатар өзінің кім екенін ұмытпауы керек. Өйткені тамырынан ажыраған ағаштың көгеруі қиын. Ұлтты сақтайтын заң да, бағдарлама да емес, ең алдымен отбасы. Бала ұлттық құндылықтарды кітаптан бұрын ата-анасының әрекетінен үйренеді. Егер үйде үлкенді сыйлау, амандасу, құрметпен қарау, туыстық қатынасты қадірлеу мәдениеті болса, ол балаға табиғи түрде сіңеді. Қазақ қоғамы бүгінде жаңа сын-қатерлермен бетпе-бет келіп отыр. Жаһандану, урбанизация, цифрландыру – бәрі өмір салтымызды өзгертуде. Бірақ қандай өзгеріс болса да қазақы болмысымыз заман көшінің соңында қалмауы тиіс. Керісінше, олар қоғамның рухани темірқазығына айналуы қажет. Бүгінгі таңда ұлттық болымысты сақтаудың ең тиімді жолы – оларды жастардың өмірімен байланыстыру. Домбыраны тек концерттен бөлек, күнделікті мәдениетке айналдыру, ана тілін тек пән емес, бәсекеге қабілетті құрал ретінде таныту, салт-дәстүрді тек рәсім емес, өмірлік философия ретінде түсіндіру маңызды. Ұлттық құндылық – ұлттың генетикалық коды, тарихи жады және болашаққа апарар жол картасы. Егер біз оны сақтай алсақ, жаһандану толқынында жұтылып кетпейміз. Ал егер немқұрайлы қарасақ, материалдық тұрғыдан дамығанымызбен, рухани тамырымыздан айырылып қалуымыз мүмкін. Сондықтан ұлттық құндылықтарды қорғау – тек мәдениет саласының жұмысы деп қарау қате. Бұл – әр отбасының, әр мектептің, әр азаматтың жауапкершілігі. Өйткені ұлттың болашағы экономикамен қатар, оның рухани қуатымен де өлшенеді.