Өскен өңір Шиелi аудандық қоғамдық-саяси газет
» » ТОПЫРАҚТЫҢ ТЫНЫСЫ – ТЫҢАЙТҚЫШ

ТОПЫРАҚТЫҢ ТЫНЫСЫ – ТЫҢАЙТҚЫШ


Нақты егіншілік, дәл немесе нүктелік егіншілік. Бұл үш тіркес те – ауыл шаруашылығында кең таралып келе жатқан бір ғана технологияның бір ізге түспеген атауы. Бірақ оның қалай аталғанынан гөрі, диқандарға қандай «жеңілдік» ұсынатыны маңызды. Интернет беттеріндегі жарнамалар мұндай қызмет көрсететін техника үшін 90 мыңнан бастап, жарты миллион теңгеге дейін ақы сұрайды. Егістіктен нәпақасын тауып жүргендерге бұл қаншалықты тиімді? Технология мен топырақтың арасында қандай байланыс бар? Осы сауал төңірегінде С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық универститеті Топырақтану және агрохимия кафедрасының доценті Ербол Нұрмановпен пікірлескен едік.

***
Нүктелік егіншілік тех­ноло­гия­сы ауыл шаруашылығы маши­на­лары мен техникаларын пай­да­лануда оларды жоғары дәлдікпен бас­қаруға мүмкіндік береді. Одан бө­лек ауыл шаруашылығы дақыл­да­рын таңдауда мәліметтер база­сын құруға, қоректік заттардың баланстық жүйесін, топырақ бо­нитировкасы мен агрохимиялық зерт­теу жұмыстарын жүргізуде жос­пар құру, метеомәліметтерді өң­деп, ақпарат жинауда, ауыл ша­руашылығы машиналарын қол­дану кезінде статистикалық мә­ліметтерді пайдалануға оң әсер ете­ді.
Қазіргі кезде ауыл шаруа­шы­лығы дақылдарын өсірудегі та­рап­тың топырақ құнарлылы­ғы­ның өзгермелі параметрлерін тал­дап, ескеруде, қолданылатын аг­ротехникалық шараларды рет­теуде жаңа технологиялық құрыл­ғы­лар мен информатика жетіс­тік­тері пайдаланылады. Мұның өзі кет­кен шығынды азайтып, эко­но­микалық тиімділікті арттыруға, эко­логиялық қауіпсіздік пен қор­шаған ортаны қорғауға тиімді.
***
Қазақстанның топырақ жа­мылғысы күрделі әрі әртүрлі. Елі­міздің жазық бөлігі барлық ау­мақтың 86 пайызын алып жа­тыр. Негізінен, үш топырақ ай­ма­ғына бөлінеді: қара топырақ; қара қоңыр топырақ; қоңыр, сұр қоңыр топырақты аймақ.
Топырақ түрлерін анықтау – ауыл шаруашылығында пайда­ла­нылатын жерлердің бағытын бел­­гілеуге көмектеседі. Топырақ құ­нарлылығы жоғары жерлер – ауыл шаруашылығын өсіруге, құнарлылығы төмен топырақтар – мал шаруашылығына пай­да­­лану­ға, шабындық пен жайы­лым­­ға пайдаланылады.
Топырақ құнарлылығы де­ге­ні­міз – өсімдіктерге қажетті мөл­шерде минералды элементтермен, сумен, оның тамырларын ауамен, жылумен қамтамасыз етіп, өсім­дік­­тің өсіп-өнуіне қолайлы жа­ғ­дай жасайтын құнарлы бөлігін ай­тамыз. Топырақ құнарлылығын арт­тыру үшін топырақ түрлері мен құрамына сәйкес органи­ка­лық және минералды тыңайт­қыш­тарды қолдану, қышқылды то­пырақтарға әк, кебірлі топы­рақ­­тарға гипс енгізу, топырақ өң­деу жүйесін жоспарлау, суару не­месе құрғату, көпжылдық шөп­тер егу, ауыспалы егіс жүйесін қол­­дану, өнімділігі жоғары сұ­рып­­тар мен гибридтерді өсіру се­­кілді шаралар жүзеге асы­ры­ла­ды.

НҮКТЕЛІК ЕГІНШІЛІК – ШЫҒЫНДЫ АЗАЙТЫП, БІР БІРЛІККЕ ШАҚҚАНДАҒЫ ӨНІМДІЛІКТІ ЖОҒАРЫЛАТУҒА, ПАЙДА КӨЛЕМІН АРТТЫРУҒА БАҒЫТТАЛҒАН ЕГІНШІЛІК ЖҮЙЕСІ.
***
Топырақ құрамына, түрлеріне сәйкес ондағы өсірілетін дақыл­дар­дан жоғары сапалы өнім алуда көп­теген агротехникалық шара­лар ұйымдастырылады. Топырақ құнарлылығын сақтау мен арт­тыру топыраққа құрамы қоректік заттарға бай органикалық және ми­нералды тыңайтқыштарды ен­гізу арқылы жүргізіледі.
Тыңайтқыштардың өндіріс­тен шығарылатын көп­­теген түр­лері белгілі. Олар құра­мындағы қо­ректік заттар мөл­­шеріне, ері­гіш­­тігі мен сіңім­ді­лігіне, фи­зи­ка­лық, физио­логиялық, химиялық, фи­зика-химиялық құрамына сәй­к­ес өзгереді. Топыраққа тыңайт­қыштарды қолданарда атал­мыш ерекшеліктерді ескерген дұрыс. Мысалы, қышқылды то­пы­рақтарға физиологиялық қыш­қыл, сілтілі топырақтарға фи­зиологиялық сілтілі тыңайт­қыш­тарды, ерігіштігі нашар тыңайтқыштарды ылғалы төмен то­пырақтарға енгізуге болмайды.
ТОПЫРАҚ ТҮРЛЕРІН АНЫҚТАУ – АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН ЖЕРЛЕРДІҢ БАҒЫТЫН БЕЛГІЛЕУГЕ КӨМЕКТЕСЕДІ.
АРТЫҚШЫЛЫҒЫ:
– Өнімділік картасын жасау арқылы жиналған жалпы өнімділік мөлшерін ғана емес, сол тараптағы біркелкі шықпаған аймақтарын анықтау арқылы агротехникалық шаралар жүйесін реттеу;
– Топырақ әртүрлігі мен топырақ типтерін ескере отырып, топырақ құрамындағы қоректік заттар мен қарашірік мөлшері бойынша карта жасау;
– Ауыл шаруашылығы жерлерінің тараптық шекараларын анықтау, жер кадастрін жасауда мониторингтік бақылау жұмыстарын жүргізу;
– Топыраққа минералды және органикалық тыңайтқыштар енгізу мөлшерін, мелиоративтік жұмыстарын жүргізу үшін агрохимиялық тексеру жұмыстарын жоспарлау.
***
Адамзат қоғамының ұзақ даму та­рихында шаруашылықтың ұдайы алға басып, жетілдірілуіне ғы­лым мен техниканың өркендеуі се­бепші. XX ғасырдың екінші жар­тысында ғылыми-техникалық үрдіс аса жедел қарқынмен да­мып, дүниежүзінің көптеген ел­дері мен ауыл шаруашылық са­лаларын қамтыды. Қазіргі таңда сан­дық технологияны қолдануда сымсыз технологиялар арқылы мал­ды радиожиілік арқылы сәй­кестендіру, үдерістерді және іс-қа­ғаздарды автоматтандыру, ға­лам­тор қосымшалары мен геоақ­параттық жүйелер мен GPS пай­далану секілді жұмыстар қолға алынуда. Бұл цифрлық түрлен­діру­лерді қарапайым шаруалар қол­данбағанымен, ірі компания­лар сәтті жүзеге асырып келеді. Қа­зақстанда ауыл шаруашылығы ба­ғытын цифрландыруды іске асыру агроөнеркәсіптік кешенді да­мыту жөніндегі 2017-2021 жыл­дарға арналған мемлекеттік бағ­дарламасы шеңберінде жос­пар­ланған. Сандық технологияны егін шаруашылығына, мал шаруа­шылығына енгізу ондағы алынған өнімдерді бақылауға, электронды сау­даны енгізуге, халықаралық ло­гистикалық желілермен бай­ла­ныс орнатуға еңбек өнімділігін рет­теп, ауыл шаруашылық өнімін есе­леп арттыруға (70-75%-ға) мүм­кіндік береді. Қазіргі таңда Ка­нададағы фермерлердің 84 пайы­зы, АҚШ-та 80 пайызы зама­науи сандық технологияны қол­данады, нәтижесінде АҚШ елі­нің қант қызылшасының өнім­ділігі 80 пайызға, бидай дақы­лы­ның өнімділігі 42 пайызға артқан.
Кәмила ДҮЙСЕН
айқын.кз
16 сәуір 2018 ж. 59 0
  • Акимата Кызылординской области
  • Сайт президента
  • Нұрлы жол
  • Рухани Жаңғыру
  • Жаңғыру 30
  • Egov
  • Digital Kazakhstan
  • Нақты қадам