Қазақстан – Орталық Азиядағы экономикалық өсімнің басты орталығы
2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанның ішкі жалпы өнімі (ІЖӨ) 306 млрд долларға жетті. Халықаралық БАҚ жариялаған деректерге сәйкес, Орталық Азия елдерінің жиынтық экономикасындағы Қазақстанның үлесі 53,7%-ды құрады, деп хабарлайды Egemen.kz.Жарияланған мәліметтерге сүйенсек, бүгінде Қазақстан Орталық Азиядағы экономикалық орталыққа айналып отыр. Ел экономикасының көлемі өңірде екінші орында тұрған Өзбекстан көрсеткішінен екі еседен астам жоғары. Өзбекстанның ІЖӨ көлемі 147,1 млрд доллар болса, Түрікменстан экономикасы 77,4 млрд доллар, Қырғызстандікі 21,6 млрд доллар, ал Тәжікстанның көрсеткіші 17,5 млрд доллар деңгейінде бағаланған.
Экономика көлеміндегі айырмашылық халықтың жан басына шаққандағы ІЖӨ көрсеткішінен де байқалады. Қазақстанда бұл көрсеткіш шамамен 15 мың долларды құрады. Түрікменстанда – 11,6 мың доллар, Өзбекстанда – 3,8 мың доллар, Қырғызстанда – 3 мың доллар, Тәжікстанда – 1,7 мың доллар. Бұл көрсеткіштер Қазақстан экономикасында еңбек өнімділігі мен қосылған құн көлемінің жоғары екенін көрсетеді.
Сонымен қатар Қазақстанның экономикалық әлеуеті тек шикізат саласына ғана тәуелді емес. Жалпы қосылған құнның шамамен 20%-ын сауда саласы, 13%-ын өңдеу өнеркәсібі, ал 11,9%-ын тау-кен өндірісі қалыптастырады. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың экономикалық саясаты өңдеу өнеркәсібін, цифрлық салаларды, логистиканы, қаржы қызметтерін және инновациялық бағыттарды одан әрі дамытуға бағытталған.
Ел экономикасында жылжымайтын мүлік нарығы да маңызды орын алады. Бұл бағыт бойынша Қазақстан көршілес мемлекеттерден алда тұр. Сарапшылар мұны ішкі нарықтың даму деңгейі мен экономикалық құрылымның тұрақтылығының белгісі ретінде бағалайды.
Халықаралық валюта қорының болжамына сәйкес, 2026 жылы Қазақстан экономикасының көлемі 360,4 млрд долларға жетуі мүмкін. Бұл елге әлемдік экономика рейтингінде 49-орынға көтерілуге мүмкіндік береді. Ал Өзбекстан болжам бойынша 61-орында орналасады. Түрікменстан, Қырғызстан және Тәжікстан бұдан төмен позицияларда болады деп күтіледі.
Өңдеу өнеркәсібін, логистика, цифрлық қызметтер мен қаржы секторын дамыту Қазақстан экономикасының өсім көздерін әртараптандыруға және сыртқы экономикалық өзгерістерге төзімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Қазақстан Орталық Азияда банк активтері көлемі бойынша бірінші орында
Халықаралық БАҚ-тың хабарлауынша, Қазақстанның банк жүйесі Орталық Азиядағы ең ірі қаржы жүйесі болып қала береді. 2026 жылдың қаңтар айындағы жағдай бойынша ел банктерінің активтері 140 млрд долларға жетті.
Жарияланған мәліметтерге сәйкес, Қазақстан көршілес мемлекеттерден банк активтері мен депозиттік портфель көлемі бойынша айтарлықтай алда тұр. Атап айтқанда, еліміздегі екінші деңгейлі банктердің активтері Өзбекстан көрсеткішінен 80%-дан астам жоғары, ал Тәжікстанмен салыстырғанда шамамен 24 есе көп. Қырғызстандағы банк жүйесі активтерінің көлемі 13,9 млрд долларды құрады.
Қазақстан несие беру және тартылған депозиттер көлемі бойынша да өңірдегі жетекші орындардың бірін иеленеді. 2026 жылдың басында Қазақстан банктерінің депозиттік базасы 96,4 млрд долларды құрады. Бұл Өзбекстан көрсеткішінен 3 есеге жуық жоғары және Орталық Азияның басқа елдерімен салыстырғанда айтарлықтай көп.
Мақалада атап өтілгендей, ірі депозиттік база банктерге тұрақты қаржыландыру көзін қамтамасыз етеді, жеке секторды несиелендіру мүмкіндігін кеңейтеді және экономиканы ұзақ мерзімді қаржыландыруға жағдай жасайды.
Басылымның бағалауынша, банк активтері, депозиттер мен несие беру көлемі Қазақстанды Орталық Азиядағы жетекші қаржы орталығы ретінде бекітіп отыр.
Қазақстан Орталық Азиядағы капитал тартудың негізгі орталығы болып қала береді
Қазақстан халықаралық бизнес үшін Орталық Азиядағы негізгі инвестициялық бағыт болып саналады.
Халықаралық БАҚ жариялаған мәліметтерге сәйкес, Қазақстанның экономикалық ауқымы, макроэкономикалық тұрақтылығы, дамыған қаржы инфрақұрылымы, салыстырмалы түрде қалыптасқан институттары және Еуропа мен Азия арасындағы стратегиялық орналасуы елге Орталық Азиядағы ең ірі тікелей шетелдік инвестициялар көлемін жинақтауға мүмкіндік берді.
БҰҰ Сауда және даму конференциясының (ЮНКТАД) World Investment Report 2025 есебіне сәйкес, Қазақстанда жинақталған тікелей шетелдік инвестициялар көлемі 151,3 млрд долларды құрады. Бұл Орталық Азиядағы жалпы инвестиция көлемінің 68,6%-ына тең. Өңір бойынша жалпы көрсеткіш 220,5 млрд долларды құрады.
Салыстыру үшін:
- Түрікменстанға – 44,6 млрд доллар;
- Өзбекстанға – 16,7 млрд доллар;
- Қырғызстан мен Тәжікстанға шамамен 4 млрд доллардан инвестиция тиесілі.
Қазақстанға капиталдың шоғырлануы жылдар бойы қалыптасты. Инвесторларды елдің ішкі нарығының көлемі, табиғи ресурстық базасы, Еуропа мен Азия арасындағы тиімді көлік орналасуы, қаржы инфрақұрылымы және ірі халықаралық жобаларды жүзеге асыру тәжірибесі қызықтырады.
Қазақстанның инвестициялық саясаты реттеу жүйесінің ашықтығы мен тұрақтылығын арттыруға, сондай-ақ инвесторларға ұзақ мерзімді жобаларды жүзеге асыруға қолайлы жағдай жасауға бағытталған. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев тұрақты әрі түсінікті бизнес ортаның маңызын бірнеше рет атап өткен.
Жинақталған инвестиция көлемі халықаралық компаниялар үшін Қазақстанның Орталық Азиядағы ең ірі және ең дамыған инвестициялық алаң екенін көрсетеді.
Қазақстан негізгі экономикалық рейтингтерде Орталық Азия елдерін басып озады
Қазақстан экономиканың күрделілігі және экономикалық еркіндік көрсеткіштері бойынша Орталық Азия мемлекеттері арасында жоғары орындарға ие.
Халықаралық БАҚ мәліметінше, бұл көрсеткіштер елдегі өндірістік мүмкіндіктердің даму деңгейін, бизнес ортаның сапасын және нарықтық институттардың жағдайын көрсетеді.
Экономикалық күрделілік индексінде Қазақстан әлем бойынша 55-орында тұр. Бұл рейтинг елдің технологиялық тұрғыдан күрделі өнім өндіру және экспорттау қабілетін, сондай-ақ өнеркәсіптік және өндірістік тәжірибесінің деңгейін бағалайды.
Экономикалық еркіндік индексінде Қазақстан 68-орынды иеленеді. Бұл рейтингті есептеу кезінде меншік құқығын қорғау, реттеу тиімділігі, экономиканың ашықтығы және бизнес жүргізу жағдайлары ескеріледі.
Мақалада атап өтілгендей, Қазақстанның өңірдегі жоғары позициялары экономиканың көлемі мен құрылымына, институттардың сапасына және ұзақ мерзімді капитал тарту мүмкіндігіне негізделген.
Қазақстанда мемлекеттік басқаруды жаңғырту, нарықтық институттарды нығайту және инвесторларға қолайлы жағдай жасау бағытында реформалар жүргізілуде. Конституциялық реформа да осы өзгерістердің бір бөлігі болып, басқару тиімділігін арттыруға және ел дамуының ұзақ мерзімді институционалдық негізін нығайтуға бағытталған.
Халықаралық инвесторлар үшін реттеудің тұрақтылығы, меншік құқығын қорғау және экономикалық саясаттың болжамдылығы аса маңызды. Жүргізіліп жатқан реформалар осы бағыттарды одан әрі күшейтуге арналған.
Қытайдың Орталық Азияға салған инвестициясының шамамен үштен бірі Қазақстанға тиесілі
2025 жылғы 15 шілдеде Шанхайда өткен Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев пен Қытай Халық Республикасының Төрағасы Си Цзиньпиннің кездесуі екі ел арасындағы экономикалық серіктестіктің одан әрі кеңейіп келе жатқанын көрсетті.
Мақалада келтірілген деректер бойынша, 2025 жылдың қорытындысында Қазақстан мен Қытай арасындағы тауар айналымы рекордтық 48 млрд долларға жетті. Екі ел бұл көрсеткішті 2030 жылға қарай 100 млрд долларға жеткізуді мақсат етіп отыр.
2025 жылдың ортасына қарай Қытайдың Қазақстан экономикасына салған жинақталған тікелей инвестиция көлемі шамамен 11,4 млрд долларды құрады. Бұл – Орталық Азия елдері арасындағы ең жоғары көрсеткіш және Қытайдың өңірге салған барлық инвестициясының шамамен үштен бірі.
Қазақстан Қытай мен Еуропа арасындағы құрлықтық тасымалда маңызды орын алады. Осы бағыттағы жүк ағынының 85%-дан астамы Қазақстан аумағы арқылы өтеді.
2025 жылы екі ел арасындағы теміржол тасымалы 35,6 млн тоннаға жетіп, 11%-ға артты. Соңғы жеті жыл ішінде Қазақстан көлік және транзиттік инфрақұрылымды дамытуға 35 млрд доллардан астам қаржы бағыттады.
Негізгі жобалардың қатарында:
- Ақтау портындағы контейнерлік хаб;
- Сиань қаласындағы құрғақ порт;
- Достық – Мойынты теміржол учаскесіндегі екінші жол құрылысы бар.
Өнеркәсіптік ынтымақтастық аясында жалпы құны 8,7 млрд доллар болатын 62 бірлескен жоба жүзеге асырылып, шамамен 11 мың жұмыс орны құрылды.
Сонымен қатар құны 13,5 млрд доллар болатын 55 жоба іске асырылу кезеңінде тұр. Жалпы құны 60 млрд доллардан асатын 220-дан астам бастама болашақ жобалар портфеліне енгізілген.
Сауда, инфрақұрылым және өнеркәсіптік кооперацияның дамуы Қазақстанның Қытайдың маңызды экономикалық серіктестерінің бірі және Еуразиялық көлік дәліздерінің негізгі буыны ретіндегі орнын одан әрі нығайтып келеді.
